Ontspanning is een multidimensioneel gebeuren

zee
 

Bij adem- en ontspanningsinstructies is niet van tevoren bekend wat het effect zal zijn

Elke oplettende docent of therapeut, die werkt met ademtechnieken, ontspanningsoefeningen of meditatie, zal bovenstaande zin herkennen. Je kunt niet op voorhand ‘beloven’ dat een instructie een positief effect zal opleveren. Het effect van dit soort instructies wordt namelijk sterk bepaald door de spanning bij aanvang.
Het is belangrijk dat een cursist of cliënt zich realiseert dat ontspannen geen toe te passen trucje is – ‘geen pil tegen de hoofdpijn’ – maar vooral gaat over het contact maken met de toestand van het moment – open staan voor wat er nu is –  en onderzoeken wat er mogelijk is binnen de gegeven omstandigheden.
Je kunt niet van jezelf verwachten dat je onder alle omstandigheden kunt ontspannen. Als je start vanuit weerstand tegen de spanning en het wilt veranderen, werk je jezelf al tegen. Iets willen doen betekent activatie van je systeem en geeft spanning.
De open houding – ‘ik start en zie wel wat ervan komt’- is essentieel. Het voordeel hiervan is dat het niet verkeerd kan gaan. Als het niet lukt, doet iemand niet iets verkeerd, maar wordt hij zich bewust hoe hoog de spanning is.

Het lineair aanbieden van ademtechnieken, ontspanningsoefeningen of meditatie is een te simpele benadering

Uit diverse onderzoeken blijkt dat niet van tevoren is te voorspellen welke ontspanningsresponsen al dan niet zullen optreden bij het toepassen van een specifieke techniek.  Er is niet/nauwelijks een lineair verband tussen dat wat je aanbiedt en het effect dat optreedt. Dit heeft te maken met het feit dat je met een relatief kleine ‘prikkel’ het hele systeem uitnodigt om te reageren richting een meer ontspannen toestand en niet probeert iets te veranderen.
Daarom is het belangrijk dat je als docent of therapeut het idee loslaat dat je ademoefeningen moet doen om de adem te veranderen, dat je spierontspanningsoefeningen moet doen om een lagere spierspanning op te wekken of moet mediteren of aandachtsoefeningen moet doen om rustiger te worden in je hoofd. In feite kan elk soort instructie (adem, aandacht, bewegen, houding, vvoorstelling) elke respons oproepen.
Je zegt dus niet welk soort instructies je gaat geven en wat een verwacht effect is, maar je laat iemand iets toepassen en in zichzelf ontdekken wat het oplevert. Het is zonde om van tevoren te vertellen dat er een bedoeling zou zijn, omdat iemand dan in een bepaalde richting gaat zoeken en mogelijk andere veranderingen, die misschien wel veel zinvoller zijn, geen aandacht geeft.

Elk individu onderzoekt zelf welke techniek op welk moment zinvol is

Een docent of therapeut, die is opgeleid in spanningsregulatie, heeft een rugzak vol mogelijkheden om aan te bieden, maar weet niet wat bij dit specifieke individu de juiste ingang zal zijn. Hij nodigt de ander uit om zelf te observeren wat een instructie oplevert, om in zichzelf de mogelijkheden te ontdekken die zinvol zijn om toe te passen. Bij het leren ontspannen en tot rust komen is dit uitnodigen tot zelfonderzoek – het leren voelen en observeren van concrete lichamelijke gewaarwordingen – een belangrijker onderdeel dan de toe te passen techniek.
Hoe voelt spanning aan, wat gebeurt er als je ontspant? Wordt het rustiger in je hoofd, voelt het lichaam losser, zachter, ruimer? Is de adem vrijer/gemakkelijker, meer vanzelf? Verandert er iets in de houding, verlopen bewegingen anders?
Heeft het invloed op je stemming, op hoe je jezelf beleeft?
Je laat daarbij iemand zelf ontdekken wat er nodig is om een positieve reactie op te roepen of wat een positief effect eventueel belemmert. Als er externe spanningsbronnen zijn, die de interne gespannenheid hoog houden, is het reëler om daar naar te kijken dan van jezelf te eisen dat je onder de gegeven omstandigheden zou moeten kunnen ontspannen.
Concreet houdt dit in dat de docent/therapeut iets aanreikt, het resultaat open laat en navraagt hoe het gaat bij afloop.

Evaluatie en begeleiding van de ervaringen is een  belangrijk onderdeel bij het aanbieden van adem- en ontspanningsinstructies.

Inmiddels is voor de meeste professionals wel duidelijk dat het per individu verschilt wat er nodig is om te ontspannen en daarom wordt er vaak een scala aan mogelijkheden aangeboden. Echter als niet geëvalueerd wordt wat het effect  van bepaalde instructies is, is het zeer verwarrend voor een gespannen persoon om er achter te komen wat zinvol is. Het navragen en begeleiden van de ervaringen is een essentieel onderdeel, evenals het bespreken op welke wijze spanningsregulatie een plek kan krijgen in iemands leven. Het bewustworden van veranderingen, het verwoorden van concrete veranderingen  en erbij stilstaan maakt dat een effect bestendiger is en gemakkelijker weer kan worden opgeroepen.
Deze begeleiding vraagt om inzicht in het uitgebreide gebied van spanningsregulatie van docenten en therapeuten. In diverse opleidingen is er wel aandacht voor de verschillende toe te passen technieken, maar is er weinig oog voor de complexiteit met betrekking tot spanningsregulatie.

Ontspanning is een multi-dimensioneel gebeuren en vraagt om een procesmatige benadering

Als iemands spanningsniveau hoog is, is het echt zoeken naar een ingang om opnieuw te leren ontspannen. Dit vraagt om een andere benadering, waarbij de instructies niet volgens een vast protocol worden gegeven, maar worden afgestemd op wat een begeleider ziet en hoort. In de procesmatige benadering wordt het proces bij de ander gevolgd en worden instructies zo aangepast dat de kans op een positieve verandering groter wordt. Het is maatwerk. Deze werkwijze is een echte verademing voor zowel docent/therapeut als cursist/cliënt.  Er kan niets verkeerd gaan, maar je zoekt samen naar de mogelijkheden voor verbetering.

Methode Van Dixhoorn voor adem- en ontspanningstherapie

Het Centrum voor Adem- en Ontspanningstherapie van Jan van Dixhoorn en Irmgard van Dixhoorn-Verhoeven  verzorgt een post HBO opleiding (3-jarige vorming met 32 cursusdagen)  voor professionals, die in hun eigen vakgebied tot de ontdekking zijn gekomen dat een hoge spanning een belemmering vormt voor het welslagen van de therapie en hebben gemerkt dat zich dat niet zomaar laat oplossen met een paar oefeningetjes.

 

 

 

Deel dit artikel!